राम नवमी पूजा विधी
राम नवमीला घरी श्रीराम दरबाराची पूजा: पवित्रीकरण, संकल्प, गणपती आणि कलश पूजा, ध्यान, पंचामृत स्नान, अंगपूजा, आरती, पुष्पांजली आणि प्रदक्षिणा, मंत्रांच्या सोप्या अर्थासह.
या पाठाविषयी
राम नवमी हा चैत्र शुद्ध नवमीला श्रीरामांच्या जन्माचा उत्सव आहे. या विधीत घरी श्रीराम दरबाराच्या (चारही भावंडे आणि हनुमानजींसह) मूर्तीची किंवा चित्राची पूजा केली जाते. आधी स्वतःची आणि आसनाची शुद्धी, आचमन आणि संकल्प होतो, मग गणपती, गुरू आणि कलशाची पूजा, आणि त्यानंतर श्रीरामांचे ध्यान, स्नान, वस्त्र, गंध, फुले, अंगपूजा, नैवेद्य, आरती, पुष्पांजली आणि प्रदक्षिणा.
पूजा साहित्य
जे साहित्य जमा होईल, त्यावर टिक करा. हे टिक फक्त याच डिव्हाइसवर राहतात.
विधी, टप्प्याटप्प्याने
सकाळी नित्यकर्म आणि स्नान करून स्वच्छ कपडे घाला, देवघर शुद्ध करा, सर्व साहित्य जमवून आसनावर बसा. चौरंगावर लाल कापड घालून श्रीराम दरबाराची मूर्ती किंवा चित्र ठेवा.
मंत्र म्हणत स्वतःवर आणि पूजेच्या साहित्यावर पाणी शिंपडून पवित्रीकरण करा.
ॐ अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा।
यः स्मरेत् पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः॥कोणी अपवित्र असो वा पवित्र, कोणत्याही अवस्थेत असो, जो कमळनयन भगवान विष्णूंचे स्मरण करतो तो बाहेरून आणि आतून शुद्ध होतो, असे या श्लोकात म्हटले आहे.
धरणीमातेला नमस्कार करत आसनशुद्धीचा मंत्र म्हणा.
ॐ पृथ्वी त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता।
त्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासनम्॥
पृथिव्यै नमः आधारशक्तये नमःहे पृथ्वी देवी, तू सर्व लोकांना धारण केले आहेस आणि तुला भगवान विष्णूंनी धारण केले आहे. हे देवी, मलाही धारण कर आणि माझे आसन पवित्र कर. पृथ्वीला आणि सर्वांना आधार देणाऱ्या शक्तीला नमस्कार.
प्रत्येक नावासोबत थोडे पाणी पिऊन तीन वेळा आचमन करा आणि मग हृषीकेशाचे नाव घेऊन हात धुवा.
ॐ केशवाय नमः
ॐ नारायणाय नमः
ॐ वासुदेवाय नमः
ॐ हृषिकेशाय नमःभगवान विष्णूंच्या चार नावांना (केशव, नारायण, वासुदेव आणि हृषीकेश) एकेक करून नमस्कार.
उजव्या हातात पाणी, फुले, तांदूळ, विड्याचे पान आणि सुपारी घेऊन राम नवमी पूजेचा संकल्प करा.
चौरंगावर तांदळाची छोटी रास करून तिच्यावर गणपतीची स्थापना करा आणि धूप, दिवा, अक्षता, चंदन आणि मिठाईने त्यांची पूजा करा.
हात जोडून आपल्या गुरूंना नमस्कार करा.
मातीच्या कलशात पाणी, दूर्वा, नाणे आणि तांदूळ घाला, थोडे गंगाजल मिसळा आणि वर लाल कापडात गुंडाळलेला नारळ ठेवा. मग धूप, दिवा, अक्षता, चंदन आणि नैवेद्याने कलशाची पूजा करा.
श्री रामचंद्रांचे ध्यान करा आणि हा श्लोक म्हणा.
श्रीराम राम रामेति रमे रामे मनोरमे।
सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनाम वरानने॥श्रीरामरक्षा स्तोत्रात शिव पार्वतींना सांगतात: हे सुंदर मुखाच्या देवी, मी 'राम राम राम' जपत मनाला आवडणाऱ्या रामातच रमतो; रामाचे एक नाव विष्णूंच्या हजार नावांइतके आहे.
फुले आणि अक्षता अर्पण करून श्रीरामांचे आवाहन करा आणि पाय धुण्यासाठी, स्नानासाठी आणि आचमनासाठी पाणी अर्पण करा.
दूध, दही, तूप, मध आणि साखरेने एकेक करून स्नान घाला (पंचामृत स्नान) आणि मग शुद्ध पाण्याने स्नान घाला.
पिवळे वस्त्र अर्पण करा.
यज्ञोपवीत (जानवे) अर्पण करा.
मंत्र म्हणत गंध (चंदन किंवा अत्तर) अर्पण करा.
गंधं समर्पयामि
मी गंध अर्पण करतो.
मंत्र म्हणत अक्षता अर्पण करा.
अक्षतं समर्पयामि
मी अक्षता अर्पण करतो.
फुले आणि तुळशीची पाने अर्पण करा.
अंगपूजा (पहिला भाग): प्रत्येक ओळीसोबत अक्षता आणि फुले वाहत चरणांपासून हृदयापर्यंत श्रीरामांच्या अंगांची पूजा करा.
ॐ श्री रामचन्द्राय नम: । पादौ पूजयामि॥
ॐ श्री राजीवलोचनाय नम: । गुल्फौ पूजयामि॥
ॐ श्री रावणान्तकाय नम: । जानुनी पूजयामि॥
ॐ श्री वाचस्पतये नम: । ऊरु पूजयामि॥
ॐ श्री विश्वरूपाय नम: । जंघे पूजयामि॥
ॐ श्री लक्ष्मणाग्रजाय नम: । कटि पूजयामि॥
ॐ विश्वमूर्तये नम: । मेढ़्र पूजयामि॥
ॐ विश्वामित्र प्रियाय नम: । नाभिं पूजयामि॥
ॐ परमात्मने नम: । हृदयं पूजयामि॥श्रीरामांच्या वेगवेगळ्या नावांना (रामचंद्र, राजीवलोचन, रावणांतक, वाचस्पती, विश्वरूप, लक्ष्मणाग्रज, विश्वमूर्ती, विश्वामित्रप्रिय, परमात्मा) नमस्कार करत मी त्यांच्या चरणांची, घोट्यांची, गुडघ्यांची, मांड्यांची, पोटऱ्यांची, कमरेची, नाभीखालच्या भागाची, नाभीची आणि हृदयाची पूजा करतो.
अंगपूजा (दुसरा भाग): याच प्रकारे कंठापासून मस्तकापर्यंत आणि मग संपूर्ण शरीराची पूजा करा.
ॐ श्री कण्ठाय नम: । कंठ पूजयामि॥
ॐ सर्वास्त्रधारिणे नम: । बाहू पूजयामि॥
ॐ रघुद्वहाय नम: । मुखं पूजयामि॥
ॐ पद्मनाभाय नम: । जिह्वां पूजयामि॥
ॐ दामोदराय नम: । दन्तान् पूजयामि॥
ॐ सीतापतये नम: । ललाटं पूजयामि॥
ॐ ज्ञानगम्याय नम: । शिर पूजयामि॥
ॐ सर्वात्मने नम: । सर्वांग पूजयामि॥
ॐ श्री जानकीवल्लभं। ॐ श्री रामचन्द्राय नमः । सर्वाङ्गाणि पूजयामि।।श्रीरामांच्या आणखी नावांना (श्रीकंठ, सर्वास्त्रधारी, रघुद्वह, पद्मनाभ, दामोदर, सीतापती, ज्ञानगम्य, सर्वात्मा) नमस्कार करत मी त्यांच्या कंठाची, बाहूंची, मुखाची, जिभेची, दातांची, कपाळाची, मस्तकाची आणि सर्व अंगांची पूजा करतो. शेवटी जानकीच्या प्रिय श्री रामचंद्रांना नमस्कार करून त्यांच्या सर्व अंगांची पूजा करतो.
धूप, दिवा आणि नैवेद्य अर्पण करा आणि आचमनासाठी पाणी द्या.
हंगामी फळे अर्पण करा.
लवंग, वेलची, सुपारी आणि गोड घालून विडा (तांबूल) तयार करा आणि अर्पण करा.
दक्षिणा अर्पण करा.
तुपाच्या दिव्याने आणि कापराने आरती करा, आरतीभोवती तीन वेळा पाणी फिरवा आणि मग सर्वांना आरती द्या.
उभे राहून हातात फुले घेऊन मंत्रपुष्पांजली अर्पण करा.
ॐ श्री जानकीवल्लभं। ॐ श्री रामचन्द्राय नमः । मंत्र पुष्पांजलि समर्पयामि।
जानकीच्या प्रिय श्रीरामा, श्री रामचंद्रांना नमस्कार; मी मंत्रासह फुलांची ओंजळ अर्पण करतो.
पूजेच्या जागेभोवती उजवीकडून (घड्याळाच्या काट्यांच्या दिशेने) प्रदक्षिणा घाला आणि मंत्र म्हणा.
ॐ श्री जानकीवल्लभं। ॐ श्री रामचन्द्राय नमः । प्रदक्षिणां समर्पयामि।
जानकीच्या प्रिय श्रीरामा, श्री रामचंद्रांना नमस्कार; मी प्रदक्षिणा अर्पण करतो.
हात जोडून पूजेत झालेल्या कोणत्याही चुकीबद्दल क्षमा मागा.
प्रत्येक कुटुंबाची आणि प्रदेशाची प्रथा वेगळी असते. तुमच्या कुटुंबाच्या प्रथेचे पालन करा.
नियम आणि काय टाळावे
- गंगाजल नसल्यास तुळशीचे पान घातलेले पाणी घेता येते.
- पूजेसाठी श्रीराम दरबाराची मूर्ती किंवा चित्र ठेवले जाते, ज्यात चारही भावंडे आणि हनुमानजी असतात.
- पूजा सुरू करण्याआधी स्वतःची आणि पूजेच्या जागेची शुद्धी करा.
प्रश्न
राम नवमीच्या पूजेत ध्यानासाठी कोणता श्लोक म्हणतात?
या विधीत श्रीरामरक्षा स्तोत्राचा 38वा श्लोक 'श्रीराम राम रामेति रमे रामे मनोरमे' म्हणतात, ज्यात रामनामाचा महिमा सांगितला आहे.
श्रीरामांच्या आधी गणपती आणि कलशाची पूजा का?
या विधीत, इतर अनेक पूजांप्रमाणे, मुख्य देवतेच्या आधी गणपती, गुरू आणि कलशाची पूजा केली जाते.
पूजा कोणत्या वेळी करावी?
स्रोत सकाळी स्नानानंतर पूजा सांगतो. राम नवमीची तिथी आणि मध्याह्नाची वेळ आपल्या पंचांगात पाहा.
हे पेज ॲपमध्ये आहे; वेबसाइटवर त्याचे संपूर्ण पेज kotidevidevta.org/mr/ram-navami-puja-vidhi/ आहे.