श्री यमुनोत्री धाम

देवता

देवी यमुना, सूर्यदेव यांची कन्या आणि यमराज यांची बहीण

संक्षिप्त इतिहास

यमुनोत्री हे यमुना नदीचे उगमक्षेत्र आणि देवी यमुना यांचे धाम आहे. हे गढवाल हिमालयात बंदरपूँछ पर्वताच्या उतारावर सुमारे 3,293 मीटर उंचीवर आहे, आणि छोटा चार धाममधील सर्वात पश्चिमेकडील धाम आहे. उत्तराखंड पर्यटनानुसार नदीचा खरा स्रोत मंदिरापासून सुमारे 10 किमी वर चंपासर हिमनदीतून भरणारे सप्तर्षी कुंड सरोवर आहे.

मंदिरात देवी यमुना यांची काळी मूर्ती आहे. मंदिराच्या दोन्ही बाजूंना सूर्य कुंड आणि गौरी कुंड नावाचे गरम पाण्याचे झरे आहेत, आणि सूर्य कुंडाजवळ दिव्य शिलेची पूजा होते. उत्तराखंड पर्यटनानुसार मंदिर 1839 मध्ये बांधले गेले आणि नंतर पुन्हा बांधले गेले.

कसे पोहोचावे

विमानाने

सर्वात जवळचे विमानतळ देहरादूनजवळचे जॉली ग्रांट आहे. तेथून टॅक्सी किंवा बसने बडकोटमार्गे जावे लागते.

रेल्वेने

सर्वात जवळची रेल्वे स्थानके देहरादून, ऋषिकेश आणि हरिद्वार आहेत; जिल्हा प्रशासन देहरादून सुमारे 200 किमी सांगते. तेथून बस किंवा टॅक्सी मिळते.

रस्त्याने

मोटार मार्ग जानकी चट्टीपर्यंत जातो. तेथून मंदिरापर्यंत सुमारे 5–6 किमी पायी चढण आहे; घोडे-खेचरे आणि पालखीही मिळतात. बडकोट आणि उत्तरकाशीहून बसेस चालतात, आणि यमुनोत्री उत्तरकाशी मुख्यालयापासून सुमारे 130 किमी आहे.

यात्रा, हेलिकॉप्टर आणि राहण्याच्या बुकिंगच्या नावाने अनेक बनावट वेबसाइट आणि जाहिराती चालतात; फसवणुकीची तक्रार 1930 वर किंवा cybercrime.gov.in वर करा.

दर्शनाच्या वेळा

मंदिर दरवर्षी हिवाळ्यात सुमारे सहा महिने बंद असते. परंपरेनुसार कपाट अक्षय्य तृतीयेला उघडतात आणि भाऊबीजेला (यम द्वितीया) बंद होतात. वर्ष 2026 मध्ये कपाट 19 एप्रिलला उघडले. 2026 मध्ये कपाट बंद होण्याच्या तारखेची अधिकृत घोषणा अद्याप मिळालेली नाही.

हिवाळ्यात देवी यमुना यांची डोली खरसाली गावात जाते, जेथे हिवाळ्यात दर्शन होते.

दैनंदिन दर्शन आणि आरतीची वेळ कोणत्याही अधिकृत स्रोतात प्रकाशित झालेली आढळली नाही.

दर्शन आणि रांग

यात्रा सुरू करण्यापूर्वी उत्तराखंड सरकारच्या पोर्टल registrationandtouristcare.uk.gov.in वर स्वतःची आणि आपल्या वाहनाची नोंदणी आवश्यक आहे.

खराब हवामानात यात्रा थांबवली जाऊ शकते (उदा. 27 सप्टेंबर 2026 रोजी रेड अलर्टमुळे). निघण्यापूर्वी नोंदणी पोर्टलवरील सूचना पाहा.

पोशाख आणि नियम

अजून कोणत्याही विश्वसनीय स्रोताकडून पुष्टी झालेली नाही.

काय अर्पण करावे

भक्त तांदूळ आणि भाज्या कापडात बांधून सूर्य कुंडाच्या गरम पाण्यात शिजवतात आणि तो देवीचा प्रसाद मानतात.

सण

• अक्षय्य तृतीया — पुढील तारीख: 8 मे 2027
  परंपरेने याच दिवशी कपाट उघडतात; 2026 मध्ये कपाट 19 एप्रिलला उघडले.
• भाऊबीज (यम द्वितीया) — पुढील तारीख: 11 नोव्हेंबर 2026
  परंपरेने याच दिवशी कपाट हिवाळ्यासाठी बंद होतात आणि डोली खरसालीला जाते.

तारखा KDD पंचांगातील आहेत, ज्यांची गणना उज्जैनसाठी केली आहे. मंदिराकडून वेगळी तारीख जाहीर केली जाऊ शकते.

जवळची ठिकाणे

• सूर्य कुंड, गौरी कुंड आणि दिव्य शिला
• जानकी चट्टी (सुमारे 6 किमी)
• खरसाली गाव, हिवाळी स्थान (सुमारे 8 किमी)
• सप्तर्षी कुंड (सुमारे 10 किमी, कठीण ट्रेक)
• हनुमान चट्टी (सुमारे 13 किमी)

अधिकृत लिंक

या लिंक इतर वेबसाइट उघडतात, ज्या आमच्या नाहीत. त्या आम्ही चालवत नाही, आणि त्यांवरील मजकूर, बुकिंग किंवा पैशांच्या व्यवहाराची जबाबदारी आमची नाही.

• अधिकृत वेबसाइट: अजून पुष्टी झालेली नाही.
• यात्रा नोंदणी (अनिवार्य, हे दर्शन बुकिंग नाही): registrationandtouristcare.uk.gov.in वर नोंदणी करा ↗ (बाहेरची वेबसाइट, आमची नाही)

बनावट दर्शन-बुकिंग वेबसाइट्स आणि फोन नंबर सर्रास आढळतात. पैसे फक्त वरील अधिकृत लिंकद्वारेच भरा, आणि कधीही खाजगी नंबरवर किंवा UPI ID वर भरू नका.

ठिकाण

अक्षांश: 30.999972
रेखांश: 78.46289

अंदाजे ठिकाण: ही पिन गावाचे किंवा परिसराचे स्थान दाखवते, मंदिराचे नेमके स्थान नाही. शेवटच्या टप्प्यातील रस्ता स्थानिक लोकांना विचारा.

मार्ग पाहा ↗ (बाहेरची वेबसाइट, आमची नाही)

जवळची इतर मंदिरे

• श्री गंगोत्री धाम सरळ रेषेत सुमारे 46 किमी
• श्री केदारनाथ ज्योतिर्लिंग सरळ रेषेत सुमारे 65 किमी
• श्री मध्यमहेश्वर मंदिर सरळ रेषेत सुमारे 83 किमी
• श्री तुंगनाथ मंदिर सरळ रेषेत सुमारे 92 किमी
• रुद्रप्रयाग संगम आणि रुद्रनाथ मंदिर सरळ रेषेत सुमारे 93 किमी
• श्री रघुनाथजी मंदिर, देवप्रयाग सरळ रेषेत सुमारे 96 किमी

ही अंतरे मंदिरांमधील सरळ रेषेतील आहेत; रस्त्याने अंतर यापेक्षा जास्त आहे.