हिंदी में पढ़ें

श्री शारदाम्बा मंदिर, शृंगेरी

कर्नाटकच्या चिक्कमगळुरू जिल्ह्यात तुंगा नदीच्या काठावरील शृंगेरी शारदा पीठमचे श्री शारदाम्बा मंदिर, आदि शंकराचार्यांनी स्थापन केलेले पहिले आम्नाय पीठ: मठानुसार दर्शनाची वेळ, ऑनलाइन सेवा, अक्षराभ्यास, पेहराव, पोहोचण्याचा मार्ग आणि आसपासची मंदिरे.

वेळा आणि बुकिंगची अधिकृत स्रोतांकडून पुष्टी झाली आहे

शेवटची तपासणी:

सणांना आणि काही ऋतूंमध्ये मंदिरांच्या वेळा बदलतात. प्रवासापूर्वी अधिकृत वेबसाइट तपासा.

यात्रेचे नियोजन

    जाण्यापूर्वी: तपासणी-यादी

    तुमच्या खुणा फक्त याच डिव्हाइसवर सेव्ह राहतात.

    देवता

    देवी श्री शारदाम्बा (सरस्वती), विद्येची देवता

    संक्षिप्त इतिहास

    शृंगेरी मठानुसार या स्थानाचे नाव महर्षी ऋष्यशृंग यांच्यावरून पडले: ऋष्यशृंग-गिरीपासून शृंगगिरी आणि नंतर शृंगेरी. ऋष्यशृंग यांनी येथे तप केले होते, आणि त्यांनीच राजा दशरथाचा पुत्रकामेष्टी यज्ञ करवला, ज्यानंतर श्रीराम आणि त्यांच्या भावांचा जन्म झाला.

    मठाच्या परंपरेनुसार आदि शंकराचार्यांनी बारा शतकांहून अधिक काळापूर्वी येथे चार आम्नाय पीठांपैकी पहिले पीठ स्थापन केले. तुंगेच्या काठावर त्यांनी पाहिले की एक नाग आपल्या फण्याने प्रसूतिवेदनेत असलेल्या एका बेडकीचे दुपारच्या उन्हापासून रक्षण करत आहे. नैसर्गिक शत्रूंमध्येही असा सलोखा पाहून त्यांनी आपला पहिला मठ येथेच स्थापन केला. या घटनेच्या स्मरणार्थ तुंगेच्या काठावर श्री कप्पे शंकर यांचे मंदिर आहे. पीठाचे बारावे आचार्य श्री विद्यारण्य यांच्या 'माधवीय शंकर दिग्विजय' नुसार शंकराचार्यांनी येथे विद्येची देवता शारदाम्बा यांचे आवाहन करून त्यांची मूर्ती प्रतिष्ठित केली, आणि हे पीठ दक्षिणाम्नाय श्री शारदा पीठम म्हणून ओळखले गेले. त्यांचे प्रमुख शिष्य सुरेश्वराचार्य पीठाचे पहिले आचार्य झाले.

    मठानुसार सुरुवातीला हे एक साधे मंदिर होते, ज्यात चंदनाची शारदा मूर्ती शंकराचार्यांनी एका खडकावर कोरलेल्या श्रीचक्रावर प्रतिष्ठित होती. नंतर श्री भारती कृष्ण तीर्थ आणि श्री विद्यारण्य यांनी लाकूड आणि कौलारू छप्पर असलेले केरळ शैलीचे मंदिर बांधले, आणि श्री भारती कृष्ण तीर्थ यांनी चंदनाच्या मूर्तीऐवजी सध्याची सुवर्णमूर्ती स्थापन केली. मूळ चंदनाची मूर्ती आता श्री विद्याशंकर मंदिरात ठेवली आहे. सध्याचे ग्रॅनाइटचे मंदिर श्री सच्चिदानंद शिवाभिनव नृसिंह भारती यांनी बांधले, आणि श्री चंद्रशेखर भारती यांनी मे 1916 मध्ये त्याची प्रतिष्ठापना केली. महामंडपाच्या भव्य दगडी खांबांवर दुर्गा, राजराजेश्वरी, द्वारपाल आणि देवींच्या मूर्ती तमिळनाडूच्या शिल्पशास्त्र परंपरेत कोरलेल्या आहेत. 1999 मध्ये सध्याचे जगद्गुरू श्री भारती तीर्थ महास्वामी यांनी देवीला सुवर्ण रथ समर्पित केला, आणि गाभाऱ्याच्या प्रवेशावर अष्टलक्ष्मीच्या आकृती असलेले सुवर्ण द्वार बसवलेले आहे.

    मठानुसार चौदाव्या शतकात श्री विद्यारण्य यांनी विजयनगर साम्राज्याच्या स्थापनेत मार्गदर्शन केले, आणि त्यांच्याच काळापासून नवरात्रात दरबाराची परंपरा सुरू झाली. आज पीठाचे 36वे आचार्य जगद्गुरू श्री भारती तीर्थ महास्वामी आहेत, आणि त्यांचे उत्तराधिकारी जगद्गुरू श्री विधुशेखर भारती महास्वामी.

    कसे पोहोचावे

    जवळचे विमानतळ, रेल्वे स्टेशन आणि रस्ता, मंदिरापर्यंतच्या अंतरासह

    • रेल्वेनेउडुपीसुमारे 80 किमी
    • रस्त्यानेकोप्पासुमारे 30 किमी

    विमानाने

    अजून कोणत्याही विश्वसनीय स्रोताकडून पुष्टी झालेली नाही.

    रेल्वेने

    मठानुसार सर्वात जवळची रेल्वे स्टेशन शिवमोग्गा, उडुपी, मंगळुरू आणि बंगळुरू आहेत; कर्नाटक पर्यटनही शिवमोग्गा आणि उडुपी यांनाच सर्वात जवळची स्टेशन सांगते. मठानुसार उडुपीहून शृंगेरी सुमारे 80 किमी आणि शिवमोग्गाहून सुमारे 105 किमी आहे; कर्नाटक पर्यटन शिवमोग्गाहून 90 किमी सांगते.

    रस्त्याने

    मठाच्या वेबसाइटवर दिलेली रस्त्याची अंतरे (बसने अंदाजे वेळ):

    • बंगळुरू: 360 किमी (8 तास)
    • म्हैसूर: 260 किमी (7 तास)
    • मंगळुरू: 110 किमी (4 तास)
    • उडुपी: 80 किमी (अडीच तास)
    • शिवमोग्गा: 105 किमी (3 तास)
    • हासन: 160 किमी (4 तास)
    • चिक्कमगळुरू: 100 किमी (3 तास)
    • धर्मस्थळ: 110 किमी (4 तास)
    • कोल्लूर: 110 किमी (4 तास)
    • कोप्पा: 30 किमी (1 तास)

    कर्नाटक पर्यटन बंगळुरूहून 315 किमी सांगते. या सर्व ठिकाणांहून शृंगेरीसाठी बस चालतात, आणि शृंगेरीत ऑटोरिक्षा आणि टॅक्सी मिळतात. मठानुसार चारचाकी वाहनांचे पार्किंग तुंगा नदीच्या उत्तर तीरावर आहे.

    मठाचा सल्ला: जून ते सप्टेंबर जोरदार वाऱ्यासह मुसळधार पाऊस असतो, म्हणून छत्री आणि टॉर्च सोबत ठेवा; नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी थंडी असते आणि तापमान 10 अंशांपर्यंत खाली येते, म्हणून शाल किंवा ब्लँकेट सोबत आणा.

    दर्शनाच्या वेळा

    शृंगेरी मठाच्या वेबसाइटवरील 'मंदिर वेळ' पानानुसार:

    • श्री शारदाम्बा मंदिर (सामान्य दिवस): सकाळी 6:00 ते दुपारी 2:00 आणि सायंकाळी 4:00 ते रात्री 9:00 पर्यंत
    • महामंगलारती: सकाळी 10:00, दुपारी 12:00 आणि सायंकाळी 7:30 वाजता
    • इतर मंदिरे: सकाळी 6:00 ते दुपारी 1:00 आणि सायंकाळी 5:00 ते रात्री 8:00 पर्यंत
    • गुरु दर्शन: सकाळी 10:30 ते 11:30
    • जगद्गुरूंकडून श्री चंद्रमौलीश्वर पूजा: सामान्य दिवशी रात्री 9:00 ते 10:00, शुक्रवारी रात्री 8:30 ते 10:00

    मठानुसार उत्सवांमुळे आणि जगद्गुरूंच्या शिबिरांमुळे वेळ बदलू शकते. मठाच्याच वेबसाइटवरील श्री शारदाम्बा मंदिराच्या पानावर सायंकाळचे दर्शन 5:00 ते रात्री 9:00 लिहिले आहे, आणि श्री विद्याशंकर मंदिराच्या पानावर त्याचे दर्शन सकाळी 7:00 ते दुपारी 1:00 आणि सायंकाळी 5:00 ते रात्री 8:30. यात्रेपूर्वी मंदिराकडून वेळेची खात्री करून घ्या.

    दर्शन आणि रांग

    मठाच्या वेबसाइटवर सामान्य दर्शनासाठी कोणत्याही तिकिटाचा किंवा ऑनलाइन दर्शन-बुकिंगचा उल्लेख नाही. मठाची विनंती आहे की दर्शनासाठी धक्काबुक्की करू नका आणि रांगेत आपल्या पाळीची वाट पाहा, आणि निवास किंवा दर्शनासाठी दलालांकडे जाऊ नका. सेवा मठाच्या अधिकृत सेवा पोर्टलवर seva.sringeri.net वर बुक होतात; मठानुसार नवरात्राच्या सेवाही याच पोर्टलवर आहेत.

    अक्षराभ्यास (विद्यारंभ): मठानुसार ही सेवा श्री शारदा मंदिरात दररोज सकाळी 8:00 ते दुपारी 1:00 पर्यंत होते, अडीच ते पाच वर्षांच्या अशा मुलांसाठी जी समजू आणि बोलू शकतात. सेवा-कानिके ₹500 आहे, जी मंदिर परिसरातील काउंटरवर दिली जाते. आगाऊ बुकिंगची गरज नाही; त्याच दिवशी seva.sringeri.net वर बुक करून सेवा-काउंटरजवळच्या कियोस्कवरून पावती छापता येते, म्हणजे रांगेत उभे राहावे लागत नाही. विजयादशमी, ललिता पंचमी, अक्षय्य तृतीया, गुरुवार आणि मूळ नक्षत्राचा दिवस (अमावास्या नसल्यास) यासाठी शुभ मानले जातात.

    निवास आणि सुविधा: मठाची अतिथिगृहे शारदा मंदिराजवळ आहेत आणि किमान कानिकेवर मिळतात. मठाच्या 'सुविधा' पानानुसार खोल्या प्रथम येणाऱ्यास प्रथम या तत्त्वावर मिळतात, आगाऊ बुकिंग होत नाही, आणि त्यासाठी मंदिराच्या मुख्य द्वाराजवळील माहिती कार्यालयाशी संपर्क साधावा लागतो; तर मठाच्या वेबसाइटच्या 'ऑनलाइन सेवा' मेनूमध्ये निवासासाठी yatri.sringeri.net पोर्टलही आहे, म्हणून मुक्कामापूर्वी मठाकडून खात्री करून घ्या. वृद्ध आणि दिव्यांगांसाठी माहिती केंद्रातून व्हीलचेअर मोफत मिळते. मठाच्या 'श्री भारती तीर्थ प्रसाद' भोजनालयात दुपारी 12:15 ते 2:30 आणि रात्री 7:15 ते 8:30 पर्यंत सर्वांसाठी नित्य अन्नदान होते.

    मठाच्या कार्यालयाचे फोन: 08265-252525, 08265-262626, 08265-272727. सेवा, निवास आणि देणगीचे पैसे फक्त sringeri.net च्या अधिकृत पोर्टलवरच भरा. फसवणुकीची तक्रार 1930 वर किंवा cybercrime.gov.in वर करा.

    पोशाख आणि नियम

    मठाच्या वेबसाइटवरील 'काय करावे, काय करू नये' यादीनुसार:

    • स्नान करून स्वच्छ कपड्यांत मंदिरात जा.
    • गुरुनिवासात प्रवेश करण्यापूर्वी पुरुषांनी शर्ट आणि बनियन काढावे.
    • गुरुनिवासात सेवा करताना लुंगी, पँट किंवा जीन्स, किंवा सलवार-कमीज घालू नका.
    • मठ परिसरात (मंदिर, नरसिंहवन आणि गुरुनिवास) आणि विद्यातीर्थ सेतू ओलांडताना बूट-चप्पल घालू नका.
    • मंदिरांत आणि गुरुनिवासात फोटो काढू नका, मोबाइल फोन बंद ठेवा आणि मौन पाळा.
    • जास्त दागिने आणि रोख रक्कम सोबत ठेवू नका.

    बातम्यांनुसार (ThePrint, जुलै 2024) मंदिर प्रशासनाने 15 ऑगस्ट 2024 पासून श्री शारदाम्बा मंदिर आणि गुरुनिवासात दर्शनासाठी पारंपरिक भारतीय वेशभूषा अनिवार्य केली: पुरुषांसाठी धोतर, शल्य आणि उत्तरीय (अंगवस्त्र), आणि महिलांसाठी साडी-ब्लाउज, सलवार-ओढणी किंवा लंगा-दावणी. ही सूचना आम्हाला मठाच्या sringeri.net वेबसाइटवर सापडली नाही, म्हणून यात्रेपूर्वी मठाकडून खात्री करून घ्या.

    काय अर्पण करावे

    मठ सांगतो की अर्पण फक्त हुंडीतच टाका आणि रस्त्यावर विकला जाणारा बनावट प्रसाद विकत घेऊ नका. मठाच्या वेबसाइटवर श्री शारदाम्बा मंदिराच्या सेवा:

    • अर्चना: अष्टोत्तर, त्रिशती, सहस्रनाम आणि लक्षार्चना
    • दुर्गा शतचंडी
    • दिंडी दीपाराधना
    • उदयास्तमान पूजा
    • सुप्रभात सेवा
    • स्वर्ण पुष्प सेवा
    • अक्षराभ्यास
    • सरस्वती पूजा

    श्री विद्याशंकर मंदिरात अभिषेक (एकवार, एकादशवार, शत रुद्राभिषेक, पंचामृत), अष्टोत्तर अर्चना आणि नवग्रह पूजा होते, आणि तिथेच श्री दुर्गाम्बा, श्री शनैश्चर आणि श्री कार्तवीर्यार्जुन यांची विशेष सेवाही. मठाला देणगी donate.sringeri.net वर ऑनलाइन देता येते.

    सण

    • शरन्नवरात्र महोत्सव
      मठानुसार शृंगेरीचा सर्वात मोठा उत्सव, दरवर्षी 11 दिवस, ज्यात दररोज दरबार भरतो आणि महानवमीला शतचंडी होमाची पूर्णाहुती होते. 2026 मध्ये तो आश्विन शुद्ध प्रतिपदा (11 ऑक्टोबर) ते एकादशी (22 ऑक्टोबर) पर्यंत आहे.
    • चैत्र पौर्णिमा
      श्री शारदा सन्निधीत विशेष पूजा.
    • वैशाख वद्य प्रतिपदा
      श्री शारदाम्बांचा महाभिषेक आणि विशेष पूजा.
    • कार्तिक पौर्णिमा दीपोत्सव
      श्री शारदा सन्निधीत दीपोत्सव.
    • ललिता पंचमी
      माघ शुद्ध पंचमीला जगद्गुरू श्री शारदाम्बांची विशेष पूजा करतात.
    • श्री शारदाम्बा रथोत्सव
      मठानुसार माघ तृतीयेला. माघ वद्य द्वितीयेलाही जगद्गुरू श्री शारदाम्बांची विशेष पूजा करतात.
    • विद्यातीर्थ रथोत्सव (श्री विद्याशंकर मंदिर)
      कार्तिक शुद्ध तृतीयेपासून नवमीपर्यंत सात दिवस; सप्तमीला जगद्गुरू विशेष पूजा करतात.

    जवळची ठिकाणे

    • श्री विद्याशंकर मंदिर: मठानुसार इ.स. 1338 मध्ये बांधलेले, पूर्णपणे दगडी, होयसळ (चालुक्य) आणि द्राविड शैलींचा मेळ. मंडपाच्या बारा खांबांवर क्रमाने बारा राशी कोरलेल्या आहेत, आणि गाभाऱ्यात विद्याशंकर लिंग आहे. मठानुसार हे मंदिर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षणाच्या देखरेखीखाली आहे.
    • श्री कप्पे शंकर: तुंगेच्या काठावर, नाग आणि बेडकीच्या कथेच्या स्मरणार्थ बांधलेले मंदिर
    • नरसिंहवन आणि गुरुनिवास: मठ परिसराचा भाग; मठाच्या नियमांनुसार येथे मौन पाळा आणि बूट-चप्पल घालू नका
    • तुंगा नदीचा काठ: मठानुसार नदीतील माशांना अखाद्य पदार्थ खाऊ घालू नका, मासे पकडू नका आणि नदीत पोहू नका
    • श्री मलहानिकरेश्वर मंदिर, किग्गा गाव: कर्नाटक पर्यटनानुसार जवळचे प्रसिद्ध शिव मंदिर

    या लिंक इतर वेबसाइट उघडतात, ज्या आमच्या नाहीत. त्या आम्ही चालवत नाही, आणि त्यांवरील मजकूर, बुकिंग किंवा पैशांच्या व्यवहाराची जबाबदारी आमची नाही.

    बनावट दर्शन-बुकिंग वेबसाइट्स आणि फोन नंबर सर्रास आढळतात. पैसे फक्त वरील अधिकृत लिंकद्वारेच भरा, आणि कधीही खाजगी नंबरवर किंवा UPI ID वर भरू नका.

    ठिकाण

    अक्षांश: 13.416139
    रेखांश: 75.251377

    मार्ग पाहा (बाहेरची वेबसाइट, आमची नाही)

    जवळची इतर मंदिरे

    ही अंतरे मंदिरांमधील सरळ रेषेतील आहेत; रस्त्याने अंतर यापेक्षा जास्त आहे.