रुद्रप्रयाग संगम आणि रुद्रनाथ मंदिर

देवता

भगवान शिव, रुद्र रूपात

संक्षिप्त इतिहास

रुद्रप्रयागमध्ये अलकनंदा आणि मंदाकिनी नद्या मिळतात, आणि नगराचे नाव भगवान शिवांच्या रुद्र रूपावरून पडले आहे. उत्तराखंड पर्यटनानुसार हा अलकनंदेचा चौथा संगम आहे. उत्तराखंड पर्यटन आणि रुद्रप्रयाग जिल्हा प्रशासनानुसार अशी मान्यता आहे की संगीताची रहस्ये जाणून घेण्यासाठी नारद मुनींनी येथे कठोर तप करून भगवान शिवांची आराधना केली, आणि शिवांनी रुद्र रूपात प्रकट होऊन त्यांना आशीर्वाद दिला. जिल्हा प्रशासनानुसार मंदाकिनी आणि अलकनंदा यांचे मिलन जणू दोन बहिणी गळाभेट घेत आहेत असे दिसते, आणि येथील शिव आणि जगदंबा मंदिरांना मोठे धार्मिक महत्त्व आहे.

उत्तराखंड पर्यटनानुसार संगमावर भगवान शिवांचे मंदिर आहे, आणि नदीकाठाच्या अगदी वर नारद शिला नावाचा काळा दगड आहे, जेथे लोककथेनुसार नारद मुनी ध्यानाला बसले होते. विकिपीडिया संगमावरील या मंदिराला रुद्रनाथ मंदिर म्हणतो. हे चमोली जिल्ह्यातील पंच केदारमधील रुद्रनाथ मंदिराहून वेगळे आहे, आणि कोटेश्वर महादेवाची गुहा हेही एक वेगळे मंदिर आहे, जे शहराच्या मध्यापासून सुमारे 3 किमी दूर आहे.

पंच प्रयाग: उत्तराखंड पर्यटनानुसार ज्या पाच ठिकाणी पाच नद्या अलकनंदेला मिळतात आणि पुढे जाऊन पवित्र गंगा बनते, त्यांना पंच प्रयाग म्हणतात (प्रयाग म्हणजे संगम). नदीच्या प्रवाहाच्या क्रमाने हे विष्णुप्रयाग, नंदप्रयाग, कर्णप्रयाग, रुद्रप्रयाग आणि देवप्रयाग आहेत, आणि अशी मान्यता आहे की या पाचही संगमांवर स्नान केल्याने मन शुद्ध होते आणि मनुष्य मोक्षाकडे एक पाऊल पुढे टाकतो. कथा अशी आहे की पृथ्वीवर उतरताना गंगेचा वेग खूप प्रबळ होता, म्हणून ती बारा धारांमध्ये विभागली गेली, ज्या देवप्रयागनंतर पुन्हा पूर्णपणे एकत्र होऊन गंगा बनतात. पाचवा आणि शेवटचा प्रयाग देवप्रयाग आहे, जेथे अलकनंदा आणि भागीरथी मिळतात आणि येथूनच नदीला गंगा म्हणतात.

कसे पोहोचावे

विमानाने

उत्तराखंड पर्यटनानुसार सर्वात जवळचे विमानतळ देहरादूनजवळचे जॉली ग्रांट आहे, जे रुद्रप्रयागपासून सुमारे 159 किमी आहे.

रेल्वेने

उत्तराखंड पर्यटनानुसार सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन ऋषिकेश आहे, जे सुमारे 140 किमी दूर आहे; तेथून रुद्रप्रयागसाठी बस आणि टॅक्सी सहज मिळतात.

रस्त्याने

रुद्रप्रयाग ऋषिकेश–बद्रीनाथ राष्ट्रीय महामार्गावर आहे, आणि येथूनच रस्ता दोन भागांत विभागतो: एक मंदाकिनीच्या काठाने केदारनाथकडे आणि दुसरा अलकनंदेच्या काठाने बद्रीनाथकडे. उत्तराखंड पर्यटन आणि जिल्हा प्रशासनानुसार हे श्रीनगरपासून (गढवाल) सुमारे 34 किमी आहे. मंदिर समितीच्या मार्ग-सूचीनुसार रुद्रप्रयागहून तिलवाडा, अगस्त्यमुनि, कुंड, गुप्तकाशी, फाटा आणि सोनप्रयागमार्गे गौरीकुंड सुमारे 74 किमी आहे, जेथून केदारनाथची पायवाट सुरू होते; आणि रुद्रप्रयागहून बद्रीनाथ सुमारे 159 किमी आहे (उत्तराखंड पर्यटन सुमारे 150 किमी सांगते). उत्तराखंड पर्यटनानुसार देहरादून, ऋषिकेश, हरिद्वार, पौडी, टिहरी, उत्तरकाशी आणि श्रीनगरहून रुद्रप्रयागसाठी बस आणि टॅक्सी मिळतात.

पंच प्रयाग यात्रेत: ऋषिकेशहून बद्रीनाथला जाणाऱ्या रस्त्यावर पाचही प्रयाग उलट्या क्रमाने येतात. मंदिर समितीच्या मार्ग-सूचीनुसार ऋषिकेशहून देवप्रयाग सुमारे 71 किमी, रुद्रप्रयाग 139 किमी, कर्णप्रयाग 171 किमी, नंदप्रयाग 191 किमी, जोशीमठ (ज्योतिर्मठ) 253 किमी आणि विष्णुप्रयाग 266 किमी आहे; बद्रीनाथ ऋषिकेशहून 298 किमी आहे.

केदारनाथ आणि बद्रीनाथ यात्रेत: दोन्ही धामांचे मार्ग रुद्रप्रयागमधून जातात, म्हणून जाताना किंवा परतताना येथे संगमाच्या दर्शनासाठी आणि संध्याकाळच्या आरतीसाठी थांबता येते.

उत्तराखंड परिवहन विभागानुसार यात्रेच्या डोंगराळ मार्गांवर सकाळी 5 वाजण्यापूर्वी आणि संध्याकाळी 7 वाजल्यानंतर गाडी चालवू नका, आणि प्रवासासाठी फक्त अधिकृत व्यावसायिक वाहनांतूनच प्रवास करा.

यात्रा, हेलिकॉप्टर आणि निवासाच्या बुकिंगच्या नावाने अनेक बनावट वेबसाइट आणि जाहिराती चालतात; फसवणुकीची तक्रार 1930 वर किंवा cybercrime.gov.in वर करा.

दर्शनाच्या वेळा

उत्तराखंड पर्यटनानुसार संगमावर दररोज संध्याकाळी आरती होते: हिवाळ्यात संध्याकाळी 5 वाजता आणि उन्हाळ्यात संध्याकाळी 7 वाजता. मंदिर उघडण्याची आणि बंद होण्याची वेळ अधिकृतपणे प्रकाशित झालेली आढळली नाही. यात्रेपूर्वी मंदिराकडून वेळेची खात्री करून घ्या.

दर्शन आणि रांग

उत्तराखंड पर्यटनानुसार भाविक संगमात डुबकी घेतात, आणि नदीपर्यंत पायऱ्या उतरतात. संगमासाठी किंवा मंदिरासाठी कोणतीही अधिकृत वेबसाइट किंवा ऑनलाइन बुकिंग आढळली नाही; हे मंदिर बद्री-केदार मंदिर समितीच्या मंदिरांच्या यादीतही नाही.

उत्तराखंड सरकारचे यात्रा नोंदणी पोर्टल registrationandtouristcare.uk.gov.in चार धाम आणि हेमकुंड साहिबसाठी आहे; त्यावर रुद्रप्रयागचे नाव नाही. याच यात्रेत केदारनाथ किंवा बद्रीनाथलाही जात असाल, तर त्यांच्यासाठी तेथे तुमची आणि तुमच्या वाहनाची नोंदणी आवश्यक आहे.

रुद्रप्रयाग जिल्हा प्रशासनाचा केदारनाथ यात्रा कंट्रोल रूम: 01364-297878 आणि 01364-297879.

खराब हवामानात प्रशासन यात्रा थांबवू शकते. निघण्यापूर्वी हवामान आणि प्रशासनाची सूचना पाहून घ्या.

पोशाख आणि नियम

अजून कोणत्याही विश्वसनीय स्रोताकडून पुष्टी झालेली नाही.

काय अर्पण करावे

अजून कोणत्याही विश्वसनीय स्रोताकडून पुष्टी झालेली नाही.

सण

अजून कोणत्याही विश्वसनीय स्रोताकडून पुष्टी झालेली नाही.

जवळची ठिकाणे

• कोटेश्वर महादेव मंदिर, गुहा मंदिर (सुमारे 3 किमी)
• धारी देवी मंदिर (श्रीनगर आणि रुद्रप्रयाग यांच्या मध्ये अलकनंदेच्या काठावर)
• अगस्त्यमुनि, मंदाकिनीच्या काठावर ऋषी अगस्त्य यांचे मंदिर (केदारनाथ मार्गावर)
• इंद्रासणी मनसा देवी मंदिर, कंडाली पट्टी (सुमारे 14 किमी)
• कूष्माण्डा देवी मंदिर, कुमडी (सुमारे 20 किमी)
• कार्तिकस्वामी मंदिर (कनकचौरीहून सुमारे 3 किमी पायी)
• कर्णप्रयाग, अलकनंदा आणि पिंडर यांचा संगम (सुमारे 32 किमी)

अधिकृत लिंक

या लिंक इतर वेबसाइट उघडतात, ज्या आमच्या नाहीत. त्या आम्ही चालवत नाही, आणि त्यांवरील मजकूर, बुकिंग किंवा पैशांच्या व्यवहाराची जबाबदारी आमची नाही.

• अधिकृत वेबसाइट: अजून पुष्टी झालेली नाही.
• मंदिरात ऑनलाइन बुकिंगची सोय नाही. दर्शन मंदिरात प्रत्यक्ष जाऊनच होते.

बनावट दर्शन-बुकिंग वेबसाइट्स आणि फोन नंबर सर्रास आढळतात. पैसे फक्त वरील अधिकृत लिंकद्वारेच भरा, आणि कधीही खाजगी नंबरवर किंवा UPI ID वर भरू नका.

ठिकाण

अक्षांश: 30.288098
रेखांश: 78.979479

अंदाजे ठिकाण: ही पिन गावाचे किंवा परिसराचे स्थान दाखवते, मंदिराचे नेमके स्थान नाही. शेवटच्या टप्प्यातील रस्ता स्थानिक लोकांना विचारा.

मार्ग पाहा ↗ (बाहेरची वेबसाइट, आमची नाही)

जवळची इतर मंदिरे

• कर्णप्रयाग संगम आणि उमा देवी मंदिर सरळ रेषेत सुमारे 23 किमी
• श्री आदि बद्री मंदिर समूह, चमोली सरळ रेषेत सुमारे 28 किमी
• श्री तुंगनाथ मंदिर सरळ रेषेत सुमारे 32 किमी
• नंदप्रयाग संगम आणि गोपाल जी मंदिर सरळ रेषेत सुमारे 33 किमी
• श्री रघुनाथजी मंदिर, देवप्रयाग सरळ रेषेत सुमारे 40 किमी
• श्री रुद्रनाथ मंदिर सरळ रेषेत सुमारे 41 किमी

ही अंतरे मंदिरांमधील सरळ रेषेतील आहेत; रस्त्याने अंतर यापेक्षा जास्त आहे.