हिंदी में पढ़ें

श्री नैना देवी शक्तिपीठ, बिलासपूर

बिलासपूर जिल्ह्यात त्रिकूट पर्वतावर श्री नैना देवी जी यांचे मंदिर, जिथे सतीचे नेत्र पडले असे मानले जाते: दर्शनाच्या वेळा, रोपवे, मंदिर न्यासाची ऑनलाइन देणगी, नवरात्र आणि श्रावण अष्टमीच्या जत्रा, आणि पोहोचण्याचा मार्ग.

वेळा आणि बुकिंगची अधिकृत स्रोतांकडून पुष्टी झाली आहे

शेवटची तपासणी:

सणांना आणि काही ऋतूंमध्ये मंदिरांच्या वेळा बदलतात. प्रवासापूर्वी अधिकृत वेबसाइट तपासा.

यात्रेचे नियोजन

जाण्यापूर्वी: तपासणी-यादी

तुमच्या खुणा फक्त याच डिव्हाइसवर सेव्ह राहतात.

देवता

माँ नैना देवी, महिषमर्दिनी रूपात; तंत्र चूड़ामणि यादीनुसार इथे सतीचे नेत्र पडले, शक्ती महिषमर्दिनी आणि भैरव क्रोधीश आहेत

संक्षिप्त इतिहास

मंदिर न्यासानुसार देवी सतीचे नेत्र त्रिकूट पर्वतावर पडले होते. कथा अशी आहे की नैना नावाच्या एका गुराख्याने पाहिले की एका गाईचे दूध आपोआप एका दगडावर वाहत आहे; त्याच दगडावर देवीची पिंडी प्रकट झाली असे मानले गेले आणि यावरूनच ठिकाणाचे नाव नैना देवी पडले. न्यास असेही सांगतो की देवीने इथेच महिषासुराचा वध केला, म्हणून त्यांना नैना महिषमर्दिनी म्हटले जाते.

हिमाचल पर्यटन विभागानुसार मंदिर आठव्या शतकात बिलासपूरचे राजा बीर चंद यांनी बांधले. मंदिर परिसरात गुरु गोबिंद सिंह यांच्याशी जोडलेले अखंड हवन कुंड आहे.

सन 1985 पासून मंदिराचे व्यवस्थापन हिमाचल प्रदेशच्या हिंदू सार्वजनिक धार्मिक संस्था आणि धर्मादाय बंदोबस्ती अधिनियम, 1984 अंतर्गत स्थापन झालेल्या मंदिर न्यासाकडे आहे. बिलासपूरचे उपायुक्त याचे आयुक्त आहेत आणि एसडीएम नैना देवी अध्यक्ष.

मंदिर समुद्रसपाटीपासून सुमारे 1,200 मीटर उंचीवर आहे आणि इथून गोबिंद सागर तलाव आणि भाक्रा धरण दिसते.

कसे पोहोचावे

विमानाने

सर्वात जवळचे विमानतळ चंदीगड आहे, सुमारे 100–108 किमी.

रेल्वेने

सर्वात जवळची रेल्वे स्टेशने आनंदपूर साहिब (सुमारे 20–30 किमी) आणि नंगल (सुमारे 36 किमी) आहेत. कीरतपूर साहिबही सुमारे 30 किमी आहे.

रस्त्याने

नैना देवी दिल्लीपासून सुमारे 350 किमी आणि बिलासपूर शहरापासून सुमारे 80–85 किमी आहे. राज्य परिवहनच्या बसेस आणि टॅक्सी बस स्थानकापर्यंत धावतात.

बस स्थानकापासून मंदिरापर्यंत पायी चढाईला सुमारे अर्धा तास लागतो. वाटेत विश्रांतीची ठिकाणे, पाणी आणि शौचालये आहेत, आणि पालखीही मिळते. चढाई टाळायची असेल तर रोपवे आहे (खाली 'दर्शन' पाहा).

दर्शनाच्या वेळा

दर्शनाची वेळ एका नजरेत

  • 04:00 – 22:00

ही पट्टी खाली दिलेली रोजची वेळ दाखवते. सण आणि विशेष दिवशी वेळ बदलते; यात्रेपूर्वी खात्री करून घ्या.

मंदिर न्यासाच्या वेबसाइटनुसार:

  • सामान्य दिवशी दर्शन: पहाटे 4:00 ते रात्री 10:00 वाजेपर्यंत
  • नवरात्रात दर्शन: रात्री 2:00 ते मध्यरात्री 12:00 वाजेपर्यंत

आरतीच्या वेळा न्यासाच्या वेबसाइटवर प्रकाशित केलेल्या नाहीत. ऑगस्ट 2026 मधील श्रावण अष्टमी जत्रेत, बातम्यांनुसार, मंदिर रात्री 2 वाजता उघडले आणि दुपारी 12:00 ते 12:30 वाजेपर्यंत नैवेद्यासाठी बंद राहिले.

दर्शन आणि रांग

सामान्य दर्शनासाठी कोणत्याही बुकिंगची गरज असल्याचा उल्लेख न्यासाच्या वेबसाइटवर नाही. न्यासाच्या ऑनलाइन सेवांमध्ये देणगी, लंगर लावण्याची परवानगी आणि राहण्याचे बुकिंग आहे.

रोपवे एक खासगी कंपनी चालवते. पंजाबच्या रूपनगर जिल्हा प्रशासनानुसार तो मार्च ते सप्टेंबर सकाळी 8 ते संध्याकाळी 7 वाजेपर्यंत चालतो, आणि हिवाळ्यात त्याची वेळ कमी होते (डिसेंबर ते फेब्रुवारी सकाळी 9 ते संध्याकाळी 5:30). दर महिन्याच्या पहिल्या आणि तिसऱ्या बुधवारी देखभालीसाठी बंद असतो.

जत्रांच्या काळात जिल्हा प्रशासन गर्दी सांभाळण्यासाठी संपूर्ण परिसर विभागांत वाटतो आणि मंदिर दिवस-रात्र उघडे असते. न्यासाचा टोल-फ्री क्रमांक 1800 180 80 69 आहे.

पोशाख आणि नियम

न्यासानुसार कोणताही कडक ड्रेस कोड नाही, पण तोकडे किंवा भडक कपडे घालून न येण्याची विनंती आहे.

काय अर्पण करावे

न्यास मंदिराजवळ ना नफा ना तोटा तत्त्वावर प्रसादाचे दुकान चालवतो, जिथे शुद्ध तुपातील शिरा आणि बेसनाचे लाडू मिळतात. न्यासाचा लंगर सकाळी, दुपारी आणि रात्री निःशुल्क भोजन देतो.

ऑगस्ट 2026 मधील जत्रेत, बातम्यांनुसार, गर्दीमुळे मंदिराच्या आत कडाह प्रसाद आणि नारळ अर्पण करण्यावर बंदी होती.

सण

  • चैत्र नवरात्र जत्रा — पुढील तारीख:
    मार्च-एप्रिलमध्ये; मंदिर रात्री 2 वाजल्यापासून मध्यरात्रीपर्यंत उघडे असते.
  • श्रावण अष्टमी जत्रा
    श्रावणातील नवरात्रात भरणारी मोठी जत्रा; 2026 मध्ये ती 13 ते 22 ऑगस्टपर्यंत चालली.
  • आश्विन (शारदीय) नवरात्र जत्रा — पुढील तारीख:
    हिमाचल पर्यटन विभागानुसार वर्षातील सर्वात मोठी जत्रा ऑक्टोबरमधील नवरात्रात भरते.

तारखा KDD पंचांगातील आहेत, ज्यांची गणना उज्जैनसाठी केली आहे. मंदिराकडून वेगळी तारीख जाहीर केली जाऊ शकते.

जवळची ठिकाणे

  • मंदिरापासून सुमारे 250 मीटर दूर प्राचीन गुहा
  • भाक्रा धरण आणि गोबिंद सागर तलाव
  • लक्ष्मी नारायण मंदिर आणि रुक्मणी कुंड
  • बाबा बालक नाथ मंदिर
  • कंदरौर पूल
  • व्यास गुहा (बिलासपूर)

या लिंक इतर वेबसाइट उघडतात, ज्या आमच्या नाहीत. त्या आम्ही चालवत नाही, आणि त्यांवरील मजकूर, बुकिंग किंवा पैशांच्या व्यवहाराची जबाबदारी आमची नाही.

बनावट दर्शन-बुकिंग वेबसाइट्स आणि फोन नंबर सर्रास आढळतात. पैसे फक्त वरील अधिकृत लिंकद्वारेच भरा, आणि कधीही खाजगी नंबरवर किंवा UPI ID वर भरू नका.

ठिकाण

अक्षांश: 31.306
रेखांश: 76.5364

मार्ग पाहा (बाहेरची वेबसाइट, आमची नाही)

जवळची इतर मंदिरे

ही अंतरे मंदिरांमधील सरळ रेषेतील आहेत; रस्त्याने अंतर यापेक्षा जास्त आहे.