श्री कैंची हनुमान मंदिर (कैंची धाम), भवाली, नैनीताल

देवता

हनुमान जी; परिसरात श्री लक्ष्मी-नारायण, शिव-पार्वती, श्री वैष्णवी देवी आणि श्री विंध्यवासिनी देवी यांची मंदिरे आणि नीम करौली महाराज जी यांचे मंदिरही आहे

संक्षिप्त इतिहास

मंदिर ट्रस्टनुसार 25 मे 1962 रोजी नीम करौली महाराज जी (नीब करौरी बाबा) श्री सिद्धि माँ आणि भक्तांसोबत कैंचीला आले. नदीपलीकडच्या जंगलात, जिथे पूर्वी संत सोमवारी बाबा यांची धुनी आणि हवन कुंड होते, तिथे त्यांनी चबुतरा बांधून घेतला, आणि त्याच ठिकाणी हनुमान जींच्या विग्रहाची स्थापना झाली. नंतर शेजारच्या खोल्यांमध्ये श्री लक्ष्मी-नारायणांची, आणि माँ पार्वती, श्री गणेश आणि कार्तिकेय यांच्यासह शिवलिंगाची प्रतिष्ठापना झाली; कीर्तन भवनात श्री वैष्णवी देवींचे मंदिर बांधले गेले. 15 जून 1973 रोजी श्री विंध्यवासिनी देवींची प्रतिष्ठापना झाली.

ट्रस्टनुसार महाराज जींनी सुरुवातीपासूनच 15 जून हा कैंची धामचा प्रतिष्ठा दिवस म्हणून ठरवला होता. सप्टेंबर 1973 मध्ये त्यांच्या महासमाधीनंतर 1975 मध्ये श्री सिद्धि माँ यांच्या देखरेखीखाली अस्थि-कलशावर महाराज जींचे मंदिर बांधायला सुरुवात झाली, आणि 1976 मध्ये 15 जूनलाच त्यात महाराज जींच्या मूर्तीची प्रतिष्ठापना झाली.

नैनीताल जिल्हा प्रशासनानुसार स्थानिक बोलीत मोटर रस्त्यावरील दोन तीव्र वळणांना 'कैंची' म्हणतात. ट्रस्टनुसार 20 मे 2024 रोजी उत्तराखंड सरकारने तहसील कोशियां कटौलीचे नाव बदलून तहसील परगना श्री कैंची धाम केले.

ट्रस्टनुसार 6 मार्च 1974 च्या सरकारी अधिसूचनेद्वारे ही मालमत्ता उत्तर प्रदेशच्या चॅरिटेबल एंडाउमेंट्स ॲक्टअंतर्गत निहित करण्यात आली, आणि मंदिराचे प्रशासन सरकारने अधिसूचित केलेली समिती, श्री कैंची हनुमान मंदिर एवं आश्रम ट्रस्ट, करते. हाच ट्रस्ट काकडीघाट आणि भूमियाधार येथील हनुमान मंदिरेही चालवतो.

कसे पोहोचावे

विमानाने

मंदिर ट्रस्टनुसार सर्वात जवळचे विमानतळ पंतनगर (सुमारे 71 किमी) आहे, जिथे नवी दिल्ली आणि डेहराडूनहून नियमित विमाने येतात. नैनीताल जिल्हा प्रशासन हे अंतर सुमारे 79 किमी सांगते.

रेल्वेने

मंदिर ट्रस्टनुसार सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन काठगोदाम (सुमारे 37 किमी) आहे; लालकुआं स्टेशन सुमारे 62 किमी आहे. नैनीताल जिल्हा प्रशासन काठगोदामचे अंतर सुमारे 43 किमी सांगते.

रस्त्याने

कैंची धाम नैनीताल–अल्मोडा रस्त्यावर आहे; नैनीताल जिल्हा प्रशासनानुसार ते भवालीपासून सुमारे 9 किमी आणि नैनीतालपासून सुमारे 17 किमी आहे. ट्रस्टनुसार सर्वात जवळचे बस स्थानक भवाली आहे, आणि हल्द्वानी, नैनीताल आणि भवाली येथून नियमित बस आणि टॅक्सी मिळतात. ट्रस्ट रस्त्याने अंतर दिल्लीपासून सुमारे 340 किमी, डेहराडूनपासून 301 किमी आणि लखनौपासून 400 किमी सांगतो.

15 जूनच्या मेळ्यात: ट्रस्टनुसार मागील वर्षांत जिल्हा प्रशासनाने वाहतूक नियंत्रित केली, भवाली आणि कैंची मंदिर यांच्यामध्ये बहुधा निःशुल्क शटल सेवा चालली, आणि पोलीस आणि स्वयंसेवक तैनात होते. व्यवस्था दरवर्षी बदलते, म्हणून निघण्यापूर्वी ट्रस्टच्या वेबसाइटवर आणि स्थानिक बातम्यांमध्ये त्या वर्षीची वाहतूक आणि पार्किंगची सूचना पाहून घ्या.

दर्शनाच्या वेळा

मंदिर ट्रस्टनुसार मंदिर वर्षभर दर्शनासाठी खुले असते.

दर्शनाची वेळ:
- एप्रिल ते ऑक्टोबर: सकाळी 6:30 ते संध्याकाळी 7:00 वाजेपर्यंत
- नोव्हेंबर ते मार्च: सकाळी 7:00 ते संध्याकाळी 6:00 वाजेपर्यंत

दैनंदिन आरती:
- एप्रिल ते ऑक्टोबर: सकाळी 7:15 आणि संध्याकाळी 6:15
- नोव्हेंबर ते जानेवारी: सकाळी 7:15 आणि संध्याकाळी 5:30
- फेब्रुवारी आणि मार्च: सकाळी 7:15 आणि संध्याकाळी 5:45

ट्रस्टनुसार ठरलेल्या वेळेनंतर मंदिर दर्शनासाठी उघडत नाही, आणि वेळेतील बदल ट्रस्टच्या वेबसाइटवर आणि सोशल मीडियावर कळवले जातात. 15 जूनच्या आसपास गर्दीमुळे मंदिर बहुधा नेहमीच्या वेळेपेक्षा लवकर उघडते आणि उशिरा बंद होते. भारत सरकारच्या पर्यटन मंत्रालयाच्या (Incredible India) पानावर वेळ सकाळी 6 ते संध्याकाळी 7 वाजेपर्यंत लिहिली आहे; ट्रस्टची वेळ ग्राह्य धरा.

दर्शन आणि रांग

ट्रस्टनुसार दर्शनासाठी कोणतेही बुकिंग होत नाही. खोल्यांच्या ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन बुकिंगचीही कोणतीही तरतूद नाही; आश्रमात खूप कमी खोल्या आहेत, ज्या मुख्यतः पुजारी, कार्यकर्ते आणि कर्मचाऱ्यांसाठी आहेत. ट्रस्टने देणगीसाठी कोणतीही ऑनलाइन लिंक सुरू केलेली नाही; देणगी मंदिर कार्यालयात स्वतः देता येते. ट्रस्टनुसार कोणत्याही व्यक्तीला किंवा एजंटला दर्शन, राहणे किंवा देणगीसाठी परमिट किंवा पत्र देण्याचा अधिकार नाही.

गर्दीमुळे मंदिरात दंडवत प्रणाम केला जात नाही; रांगेत दर्शन लवकर पूर्ण करा, म्हणजे इतर भक्तांनाही दर्शन मिळेल. मार्गदर्शक आणि पोलिसांच्या सूचना पाळा, मूर्तींवर फुले किंवा नाणी फेकू नका, आणि परिसराच्या आत आणि बाहेर प्लास्टिक वापरू नका.

ट्रस्टने मंदिराच्या नावाने खोलीचे बुकिंग, भंडारा किंवा देणगीसाठी पैसे मागणाऱ्या वेबसाइट, संदेश आणि लोकांपासून सावध केले आहे. यात्रा, हेलिकॉप्टर आणि राहण्याच्या बुकिंगच्या नावाने अनेक बनावट वेबसाइट आणि जाहिराती चालतात; फसवणुकीची तक्रार 1930 वर किंवा cybercrime.gov.in वर करा.

पोशाख आणि नियम

अजून कोणत्याही विश्वसनीय स्रोताकडून पुष्टी झालेली नाही.

काय अर्पण करावे

ट्रस्टनुसार येथे कांबळे, ताईत, लॉकेट, धागा किंवा कोणतीही विशेष वस्तू अर्पण करण्याची कोणतीही ठरलेली प्रथा नाही; ट्रस्ट शांतपणे प्रार्थना करणे आणि मंदिराचे नियम पाळणे ही सर्वात अर्थपूर्ण भेट असल्याचे सांगतो. गर्दीच्या वेळी पुजारी वैयक्तिक भेट घेऊ शकत नाहीत, आणि कोणत्याही पुजाऱ्याला, कर्मचाऱ्याला किंवा स्वयंसेवकाला भेट स्वतःकडे ठेवण्याची परवानगी नाही. ट्रस्टनुसार मंदिरातून माती किंवा पाणी नेण्याचीही कोणतीही प्रथा नाही. दर्शनानंतर बाहेर पडण्याच्या ठिकाणी प्रसाद म्हणून उकडलेले चणे दिले जातात.

सण

• कैंची धाम स्थापना दिवस (15 जून)
  ट्रस्टनुसार याच दिवशी कैंची धाममधील बहुतेक मंदिरांची प्राणप्रतिष्ठा झाली होती. सकाळच्या विशेष आरतीनंतर दिवसभर भंडाऱ्यात मालपुव्यांचा प्रसाद वाटला जातो; वर्षातील सर्वाधिक गर्दी याच दिवशी असते.
• गुरुपौर्णिमा — पुढील तारीख: 18 जुलै 2027
  विशेष प्रार्थनेनंतर भंडारा होतो.
• अनंत चतुर्दशी
  विशेष प्रार्थनेनंतर भंडारा होतो.
• नवरात्र
  विशेष प्रार्थनेनंतर भंडारा होतो.
• शरद पौर्णिमा — पुढील तारीख: 25 ऑक्टोबर 2026
  विशेष प्रार्थनेनंतर भंडारा होतो.
• श्री सिद्धि माँ यांची पुण्यतिथी (28 डिसेंबर)
  विशेष प्रार्थनेनंतर भंडारा होतो.

तारखा KDD पंचांगातील आहेत, ज्यांची गणना उज्जैनसाठी केली आहे. मंदिराकडून वेगळी तारीख जाहीर केली जाऊ शकते.

जवळची ठिकाणे

• श्री हनुमान मंदिर, भूमियाधार (भवालीपासून सुमारे 4 किमी, गेठिया–भवाली रस्त्यावर; कैंची ट्रस्टद्वारे संचालित)
• श्री काकडीघाट धाम (अल्मोडा मार्गावर खैरना पुलाच्या थोडे पुढे उत्तरेला; कैंची ट्रस्टद्वारे संचालित)
• नैनीताल (सुमारे 17 किमी)

अधिकृत लिंक

या लिंक इतर वेबसाइट उघडतात, ज्या आमच्या नाहीत. त्या आम्ही चालवत नाही, आणि त्यांवरील मजकूर, बुकिंग किंवा पैशांच्या व्यवहाराची जबाबदारी आमची नाही.

• अधिकृत वेबसाइट: shreekainchimandirtrust.org ↗ (बाहेरची वेबसाइट, आमची नाही)
• मंदिरात ऑनलाइन बुकिंगची सोय नाही. दर्शन मंदिरात प्रत्यक्ष जाऊनच होते.

बनावट दर्शन-बुकिंग वेबसाइट्स आणि फोन नंबर सर्रास आढळतात. पैसे फक्त वरील अधिकृत लिंकद्वारेच भरा, आणि कधीही खाजगी नंबरवर किंवा UPI ID वर भरू नका.

ठिकाण

अक्षांश: 29.421946
रेखांश: 79.512794

मार्ग पाहा ↗ (बाहेरची वेबसाइट, आमची नाही)

जवळची इतर मंदिरे

• पंचसागर (वाराही) शक्तिपीठ, देवीधुरा सरळ रेषेत सुमारे 34 किमी
• जागेश्वर धाम, अल्मोडा सरळ रेषेत सुमारे 41 किमी
• श्री आदि बद्री मंदिर समूह, चमोली सरळ रेषेत सुमारे 86 किमी
• कर्णप्रयाग संगम आणि उमा देवी मंदिर सरळ रेषेत सुमारे 98 किमी
• नंदप्रयाग संगम आणि गोपाल जी मंदिर सरळ रेषेत सुमारे 103 किमी
• रुद्रप्रयाग संगम आणि रुद्रनाथ मंदिर सरळ रेषेत सुमारे 109 किमी

ही अंतरे मंदिरांमधील सरळ रेषेतील आहेत; रस्त्याने अंतर यापेक्षा जास्त आहे.