स्रोताची अजून खात्री झालेली नाही. प्रवासापूर्वी वेळा मंदिराकडून तपासून घ्या.

हिंदी में पढ़ें

ज्वालामुखी शक्तिपीठ (ज्वाला जी), कांगडा

कांगडा जिल्ह्यातील ज्वालामुखी गावात ज्वाला जी यांचे मंदिर, जिथे मूर्ती नाही, तर जमिनीतून निघणाऱ्या ज्योतींची पूजा होते: दर्शन आणि आरतीच्या वेळा, लंगर, नवरात्र जत्रा आणि पोहोचण्याचा मार्ग.

वेळा किंवा बुकिंगची अधिकृत स्रोताकडून अजून पुष्टी झालेली नाही

शेवटची तपासणी:

खालील काही माहितीची पुष्टी मंदिराकडून किंवा सरकारकडून होऊ शकली नाही. प्रवासापूर्वी मंदिराकडे चौकशी करा.

यात्रेचे नियोजन

जाण्यापूर्वी: तपासणी-यादी

तुमच्या खुणा फक्त याच डिव्हाइसवर सेव्ह राहतात.

देवता

माँ ज्वाला जी, नैसर्गिक ज्योतींच्या रूपात (कोणतीही मूर्ती नाही); तंत्र चूड़ामणि यादीनुसार इथे सतीची जिह्वा पडली, शक्ती सिद्धिदा (अंबिका) आणि भैरव उन्मत्त भैरव आहेत

संक्षिप्त इतिहास

अशी श्रद्धा आहे की इथे देवी सतीची जिह्वा पडली होती. मंदिरात कोणतीही मूर्ती नाही; खडकांतून निघणाऱ्या ज्योतींनाच देवीचे रूप मानून पूजा केली जाते. कांगडाच्या मंदिर पोर्टलच्या जुन्या आवृत्तीत या ज्योतींचे वर्णन महाकाली, अन्नपूर्णा, चंडी, हिंगलाज, विंध्यवासिनी, महालक्ष्मी, सरस्वती, अंबिका आणि अंजना देवी, अशा नऊ रूपांत केले आहे.

कथा अशी आहे की राजा भूमि चंद यांच्या एका गुराख्याने पाहिले की एक दिव्य कन्या त्याच्या गाईचे दूध पिऊन जाते; शोध घेतल्यावर इथे ज्योती सापडल्या आणि राजाने मंदिर बांधले. जिल्हा प्रशासनानुसार पांडवांनीही या मंदिराचे बांधकाम किंवा जीर्णोद्धार केला होता. एका प्रसिद्ध कथेनुसार अकबराने ज्योती विझवण्याचा प्रयत्न केला, तो अयशस्वी झाला आणि त्याने सोन्याचे छत्र अर्पण केले.

हिमाचल पर्यटन विभागानुसार ज्योतीवरील मंदिराचा घुमट सोन्याच्या थराने मढवलेला आहे. मंदिराचे व्यवस्थापन हिमाचल सरकारच्या अखत्यारीतील मंदिर न्यास करतो, ज्याचे आयुक्त कांगडाचे उपायुक्त आहेत.

कसे पोहोचावे

विमानाने

सर्वात जवळचे विमानतळ गग्गल (कांगडा) आहे, सुमारे 46–50 किमी.

रेल्वेने

सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन ज्वालामुखी रोड (रानीताल) आहे. पठाणकोट सुमारे 105 किमी आहे.

रस्त्याने

ज्वालामुखी कांगडापासून सुमारे 30–35 किमी, धर्मशालापासून सुमारे 50–56 किमी, चंदीगडपासून सुमारे 200 किमी आणि दिल्लीपासून सुमारे 480–500 किमी आहे. हिमाचल परिवहनच्या बसेस नियमित धावतात.

दर्शनाच्या वेळा

कांगडा जिल्हा प्रशासनानुसार मंदिर पहाटे 5:00 ते रात्री 10:00 वाजेपर्यंत उघडे असते. उन्हाळ्यात मंगल आरती पहाटे 5:00 ते 6:00, भोग आरती सुमारे 11:30 ते 12:30, संध्या आरती संध्याकाळी 7:00 ते 8:00 आणि शयन आरती सुमारे रात्री 10 वाजता होते.

मंदिर पोर्टलच्या जुन्या आवृत्तीत (जानेवारी 2026) हिवाळ्याची वेळ पहाटे 5:00 ते रात्री 9:00 आणि उन्हाळ्याची पहाटे 4:30 ते रात्री 10:00 सांगितली आहे, दोन्हींमध्ये सकाळी 11:30 ते दुपारी 12:30 पर्यंत नैवेद्यासाठी दर्शन बंद. हे पोर्टल सध्या उघडत नाही, म्हणून जाण्यापूर्वी वेळेची खात्री करून घ्या.

दर्शन आणि रांग

मंदिर न्यास पावतीद्वारे दर्शन, धर्मशाळा बुकिंग, ऑनलाइन देणगी आणि प्रसादाच्या पाकिटांची सुविधा हिमाचल सरकारच्या कांगडा मंदिर पोर्टलवर देत आला आहे, पण तपासणीच्या वेळी ते पोर्टल उघडत नव्हते.

कांगडा जिल्ह्याच्या वेबसाइटवर मंदिराची 'अधिकृत वेबसाइट' म्हणून एक जुने डोमेन अजूनही लिहिलेले आहे, जे आता कोणाचेही नाही. त्यावर किंवा इंटरनेटवर मिळणाऱ्या कोणत्याही खासगी देणगी-पानावर पैसे भरू नका. देणगी मंदिराच्या काउंटरवर किंवा दानपेटीतच द्या.

पोर्टलच्या जुन्या आवृत्तीनुसार न्यासाचा लंगर दुपारी 12:30 ते 2:30 आणि संध्याकाळी 6:30 ते 8:30 पर्यंत चालतो; नवरात्रात तिन्ही वेळा भोजन मिळते.

पोशाख आणि नियम

अजून कोणत्याही विश्वसनीय स्रोताकडून पुष्टी झालेली नाही.

काय अर्पण करावे

पोर्टलच्या जुन्या आवृत्तीनुसार ध्यानू भगत यांच्या कथेशी जोडलेल्या श्रद्धेनुसार इथे नारळ अर्पण केला जातो. मुख्य दाराजवळ योगिनी कुंडावर खप्पर पूजा, हवन आणि कन्या पूजन होतात. पूजा इथले वंशपरंपरागत भोजक पुजारी करवतात.

सण

  • चैत्र नवरात्र — पुढील तारीख:
    मार्च-एप्रिलमध्ये जत्रा भरते; चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला ध्वजारोहण होते.
  • शारदीय नवरात्र — पुढील तारीख:
    सप्टेंबर-ऑक्टोबरमध्ये जत्रा भरते.
  • गुप्त नवरात्र
    माघ आणि आषाढातील गुप्त नवरात्रात विशेष पूजा होते.

तारखा KDD पंचांगातील आहेत, ज्यांची गणना उज्जैनसाठी केली आहे. मंदिराकडून वेगळी तारीख जाहीर केली जाऊ शकते.

जवळची ठिकाणे

  • गोरख डिब्बी
  • अष्टभुजा मंदिर आणि टेढा मंदिर (सुमारे 2 किमी)
  • बगलामुखी मंदिर (सुमारे 15 किमी)
  • चिंतपूर्णी (सुमारे 35 किमी)
  • कांगडाचे ब्रजेश्वरी मंदिर (सुमारे 30 किमी)
  • चामुंडा देवी (सुमारे 45 किमी)

या लिंक इतर वेबसाइट उघडतात, ज्या आमच्या नाहीत. त्या आम्ही चालवत नाही, आणि त्यांवरील मजकूर, बुकिंग किंवा पैशांच्या व्यवहाराची जबाबदारी आमची नाही.

  • अधिकृत वेबसाइट: अजून पुष्टी झालेली नाही.
  • अधिकृत बुकिंग: कोणत्याही अधिकृत बुकिंग लिंकची पुष्टी झालेली नाही.

बनावट दर्शन-बुकिंग वेबसाइट्स आणि फोन नंबर सर्रास आढळतात. पैसे फक्त वरील अधिकृत लिंकद्वारेच भरा, आणि कधीही खाजगी नंबरवर किंवा UPI ID वर भरू नका.

ठिकाण

अक्षांश: 31.875408
रेखांश: 76.324538

मार्ग पाहा (बाहेरची वेबसाइट, आमची नाही)

जवळची इतर मंदिरे

ही अंतरे मंदिरांमधील सरळ रेषेतील आहेत; रस्त्याने अंतर यापेक्षा जास्त आहे.