श्री बृहदीश्वर मंदिर (पेरुवुडैयार कोविल), तंजावूर

देवता

भगवान शिव, ज्यांना येथे पेरुवुडैयार आणि बृहदीश्वर (प्रगदीश्वर) म्हणतात. गाभाऱ्यात देशातील सर्वात मोठ्या शिवलिंगांपैकी एक आहे. देवी येथे बृहन्नायकी रूपात पूजली जाते, जिची सन्निधी मुख्य प्रांगणात आहे.

संक्षिप्त इतिहास

तमिळनाडू HR&CE नुसार हे मंदिर, ज्याला राजराजेश्वरम असेही म्हणतात, चोल सम्राट पहिले राजराज यांनी सन 1003 ते 1010 दरम्यान केवळ काळ्या दगडात बांधले. नवव्या तिरुमुरै तिरुविसैप्पामध्ये याची महती गायली आहे. विभागानुसार मंदिर मकुटागमच्या आधारावर बांधले आहे, आणि शिलालेखांत राजराज याला दक्षिण मेरू म्हणतात.

HR&CE नुसार श्रीविमान सुमारे 216 फूट उंच आहे; शिखराचा घुमट सुमारे 25 चौरस फुटांच्या एकाच ग्रॅनाइट खंडावर टेकलेला आहे, ज्याच्या पायाच्या प्रत्येक कोपऱ्यावर दोन नंदी आहेत. तंजावूर जिल्हा प्रशासन विमानाची उंची 212 फूट (64.8 मीटर) सांगते आणि युनेस्को 59.82 मीटर. परिसर सुमारे 793 फूट लांब आणि 397 फूट रुंद आहे आणि छोट्या किल्ल्याच्या खंदकाने व तटबंदीने वेढलेला आहे. पूर्वेला केरलांतकन तिरुवायिल (पाच मजले) आणि राजराजन तिरुवायिल (तीन मजले) नावाचे दोन गोपुर आहेत; HR&CE नुसार केरलांतकन द्वार राजराज यांनी चेरांवरील आपल्या विजयाच्या स्मरणार्थ बांधले.

विभागानुसार गणपती सन्निधी मराठा शासक सरफोजी दुसरे यांच्या काळातील आहे आणि सुब्रह्मण्य सन्निधी नायक काळातील मानली जाते. बृहन्नायकी सन्निधी HR&CE पंधराव्या शतकातील आणि युनेस्को सुमारे तेराव्या शतकातील सांगते. प्रदक्षिणा मार्गाच्या ओवरीत 108 शिवलिंगे आहेत; असे म्हणतात की सरफोजी दुसरे यांनी 1801 मध्ये त्यांची येथे पुन्हा प्रतिष्ठापना केली.

युनेस्कोने 1987 मध्ये या मंदिराला जागतिक वारसा घोषित केले; 2004 मध्ये गंगैकोंडचोलपुरम आणि दारासुरम येथील मंदिरे जोडली गेल्यावर ते "महान जिवंत चोल मंदिरे" समूहाचा भाग बनले. युनेस्कोनुसार मंदिर 1922 पासून भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षणाच्या संरक्षणाखाली आहे आणि 1959 पासून तमिळनाडू HR&CE कायद्याच्या अधीन आहे.

कसे पोहोचावे

विमानाने

सर्वात जवळचे विमानतळ तिरुचिरापल्ली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे, जे तमिळनाडू पर्यटन आणि तंजावूर जिल्हा प्रशासनानुसार सुमारे 61 किमी दूर आहे.

रेल्वेने

तमिळनाडू पर्यटनानुसार तंजावूर जंक्शन रेल्वे स्टेशन मंदिरापासून सुमारे 1.5 किमी आहे. जिल्हा प्रशासनानुसार तंजावूरहून तिरुचिरापल्ली, मदुराई, चेन्नई, रामेश्वरम, तिरुपती, एर्णाकुलम, म्हैसूर आणि वाराणसी इत्यादी ठिकाणी थेट गाड्या आहेत.

रस्त्याने

HR&CE आणि तंजावूर जिल्हा प्रशासनानुसार तंजावूर जुने बस स्टँड मंदिरापासून सुमारे 0.5 किमी आहे; तमिळनाडू पर्यटन तंजावूर बस स्टँडचे अंतर 1 किमी सांगते. तंजावूर रस्त्याने सर्व मोठ्या शहरांशी जोडलेले आहे. HR&CE नुसार वाहन पार्किंग मंदिरासमोर आहे.

दर्शनाच्या वेळा

तमिळनाडू HR&CE च्या मंदिर वेबसाइटनुसार:

• सकाळी 6:00 ते दुपारी 12:30 पर्यंत उघडे
• सायंकाळी 4:00 ते रात्री 8:30 पर्यंत उघडे

दैनंदिन पूजा (दिवसातून चार वेळा):

• सकाळी 8:30: प्रातः पूजा
• दुपारी 12:00: उच्चिकाल पूजा
• सायंकाळी 6:00: सायंकाल पूजा
• रात्री 8:00: अर्धजाम पूजा

त्याच पानावरील एका ओळीत दुपारची बंद वेळ 12:30 ते 4:30 लिहिली आहे, तर पुन्हा उघडण्याची वेळ सायंकाळी 4:00 दिली आहे. यात्रेपूर्वी मंदिराकडून वेळेची खात्री करून घ्या.

दर्शन आणि रांग

HR&CE च्या शुल्क यादीत दर्शनाचे कोणतेही शुल्क नाही. मंदिराच्या HR&CE "ऑनलाइन बुकिंग सेवा" पानावर या मंदिराच्या सशुल्क सेवांमध्ये अर्चना, अभिषेकम आणि इतर सेवा आहेत; दर्शन तिकिटाची वेगळी श्रेणी नाही. सामान्य देणगी, अन्नदानम, तिरुप्पणि देणगी आणि प्रसादम बुकिंगही तिथेच आहेत.

सुविधा (HR&CE नुसार):

• केरलांतकन प्रवेशद्वाराच्या उजव्या बाजूला पादत्राणे ठेवण्याची निःशुल्क व्यवस्था आणि सामानघर
• प्रवेशाजवळ पिण्याचे शुद्ध (RO) पाणी
• नटराज सन्निधीजवळ व्हीलचेअर
• मंदिर प्रवेशाच्या उजव्या बाजूला स्वच्छतागृह
• मंदिरासमोर वाहन पार्किंग

पोशाख आणि नियम

अजून कोणत्याही विश्वसनीय स्रोताकडून पुष्टी झालेली नाही.

काय अर्पण करावे

HR&CE च्या शुल्क यादीनुसार अर्चनेचे उभयम ₹100 आहे, आणि सामान्य देणगी व ई-पूजा देणगी ₹100 पासून देता येते. अर्चना आणि अभिषेकमचे ऑनलाइन बुकिंग मंदिराच्या HR&CE बुकिंग पानावरून होते.

सण

• चित्तिरै ब्रह्मोत्सवम
  तमिळ महिना चित्तिरै (एप्रिल-मे) मध्ये; HR&CE च्या उत्सव यादीनुसार.
• नवरात्र
• तिरुकल्याणम
• अन्नाभिषेकम
• आरुद्रा दर्शनम
• महाशिवरात्री

जवळची ठिकाणे

• शिवगंगा सरोवर, मंदिराच्या वायव्येला छोट्या किल्ल्याच्या आत
• तंजावूर राजवाडा, सुमारे 1 किमी; जिल्हा प्रशासनानुसार नायक आणि मराठा शासकांनी बांधलेला
• गंगैकोंडचोलपुरमचे बृहदीश्वर मंदिर आणि दारासुरमचे ऐरावतेश्वर मंदिर, जी याच्यासोबत युनेस्कोच्या "महान जिवंत चोल मंदिरे" समूहात आहेत

अधिकृत लिंक

या लिंक इतर वेबसाइट उघडतात, ज्या आमच्या नाहीत. त्या आम्ही चालवत नाही, आणि त्यांवरील मजकूर, बुकिंग किंवा पैशांच्या व्यवहाराची जबाबदारी आमची नाही.

• अधिकृत वेबसाइट: hrce.tn.gov.in ↗ (बाहेरची वेबसाइट, आमची नाही)
• सेवा आणि पूजा बुकिंग (दर्शन बुकिंग नाही): hrce.tn.gov.in वर सेवा बुक करा ↗ (बाहेरची वेबसाइट, आमची नाही)

बनावट दर्शन-बुकिंग वेबसाइट्स आणि फोन नंबर सर्रास आढळतात. पैसे फक्त वरील अधिकृत लिंकद्वारेच भरा, आणि कधीही खाजगी नंबरवर किंवा UPI ID वर भरू नका.

ठिकाण

अक्षांश: 10.78258
रेखांश: 79.131382

मार्ग पाहा ↗ (बाहेरची वेबसाइट, आमची नाही)

जवळची इतर मंदिरे

• श्री हर-शाप-विमोचन पेरुमाल मंदिर, तिरुक्कंडियूर सरळ रेषेत सुमारे 9 किमी
• कैलासनाथर मंदिर (चंद्र नवग्रह स्थळ), तिंगलूर सरळ रेषेत सुमारे 13 किमी
• श्री जगत्रक्षक पेरुमाल मंदिर, तिरुक्कूडलूर (आडुतुरै पेरुमाल कोइल) सरळ रेषेत सुमारे 18 किमी
• श्री गजेंद्र वरद पेरुमाल मंदिर, कपिस्थलम (तिरुक्कवित्तलम) सरळ रेषेत सुमारे 23 किमी
• श्री अप्पक्कुडत्तान (अप्पलरंगनाथ) पेरुमाल मंदिर, कोविलडि (तिरुप्पेर्नगर) सरळ रेषेत सुमारे 27 किमी
• श्री वल्विल राम मंदिर, तिरुप्पुळ्ळम्बूतंगुडि सरळ रेषेत सुमारे 28 किमी

ही अंतरे मंदिरांमधील सरळ रेषेतील आहेत; रस्त्याने अंतर यापेक्षा जास्त आहे.